Najstarsza szkoła średnia na terenie dawnych Prus, w skład których wchodzi obecne województwo warmińsko-mazurskie, a więc i nasze miasto, została założona w ówczesnym Rastenburgu w lutym 1546r. (inne szkoły średnie powstały: w Ełku – 1547r., w Bartoszycach – 1554r., w Tylży – w 1558r.). Pierwotna nazwa szkoły to – Wielka Szkoła Łacińska, od 1810r. – Gimnazjum, od 1896r, – Królewskie Gimnazjum im. Księcia Albrechta, a od 1919r. do stycznia 1945r. – Państwowe Gimnazjum im. Księcia Albrechta. I była to szkoła męska.
Kiedy w 1544r. pierwszy świecki władca księstwa pruskiego, książę Albrecht (syn polskiej królowej Zofii Jagiellonki, siostrzeniec króla Zygmunta Starego, któremu w 1525r. składał hołd lenny) założył w Królewcu uniwersytet (zwany później „Albertina” od imienia założyciela) za zgodą wuja, króla polskiego Zygmunta Starego (a w 1560r. uczelnia otrzymała od króla polskiego Zygmunta Augusta takie same przywileje, jakie posiadała Akademia Krakowska). Mamy tu więc kilka polskich akcentów. Skoro powstała wyższa uczelnia, to zaistniała potrzeba utworzenia szkoły średniej przygotowujące młodzież na studia. Wiele czynników społecznych, gospodarczych i politycznych wpłynęło na lokalizację szkoły średniej w ówczesnym Rastenburgu i dzisiejszym Kętrzynie. Były to m.in. ranga miasta jako ośrodka nowej religii, czyli luteran (była tu siedziba archiprezbiteriatu, a tutejszy proboszcz w randze superintendenta w imieniu ewangelickiego biskupa sambijskiego sprawował dozór nad 55 parafiami Mazur Wschodnich), dobra sytuacja gospodarcza miasta o czym świadczyły sprawozdania władz książęcych z wizytacji (prowadzenie szkół było w kompetencji władz miejskich).
Do 1810r. szkoła mieściła się w budynku obecnego ewangelickiego kościoła św. Jana i nieistniejącym obiekcie naprzeciwko wejścia do tegoż kościoła. Kiedy w 1810r. władze państwowe zgodziły się na utworzenie z Wielkiej Szkoły Łacińskiej gimnazjum, to 7 lat później, w 1817r. w miejscu starej plebanii wybudowano nowy gmach szkoły (obecnie budynek przy kościele św. Jerzego z siedzibą sióstr zakonnych, gdzie była sala gimnastyczna i aula). Wysoki poziom nauczania, a co za tym idzie, duże powodzenie wśród uczniów nauką w tej szkole, wymusiło budowę nowego, kolejnego gmachu szkoły, która w 1896r. – z okazji 350-lecia istnienia – otrzymała status Królewskiego Gimnazjum im. Księcia Albrechta oraz sztandar, który dzięki zabiegom Zofii Licharewej, przechowywany jest dzisiaj w kętrzyńskim muzeum. To właśnie ta szkoła rozsławiała miasto. Nowy gmach wybudowano w latach 1904-1907 i służył szkole do 26 stycznia 1945r., czyli do końca istnienia niemieckiego Rastenburga. Kilka miesięcy później, bo 23 września 1945r., już nowi, polscy mieszkańcy miasta rozpoczęli naukę w Państwowym Gimnazjum Koedukacyjnym i Liceum. Obecnie jest to Liceum Ogólnokształcące im. Wojciecha Kętrzyńskiego usytuowane przy ul. Powstańców Warszawy 2. Szkoła ta zwana popularnie „starym ogólniakiem” kultywuje tradycje pierwszej szkoły średniej. Jej kulminacją były wspólne, w obecności niemieckich i polskich wychowanków, obchody 450-lecia szkoły w 1996r. Była to inicjatywa ówczesnego dyrektora szkoły Eugeniusza Tokarzewskiego, historyka z wykształcenia, kilka miesięcy temu wyróżnionemu przez Radę Miasta tytułem „Zasłużony dla Miasta Kętrzyna”. To wtedy, podczas czerwcowego spotkania w auli (druga część obchodów odbyła się we wrześniu tego roku w partnerskim mieście Wesel), najsłynniejszy rastenburczyk – naukowiec, prof. Helmut Wagner w okolicznościowym referacie powiedział: „Gimnazjum potwierdziło fakt, że miasto było przez stulecia duchowym ośrodkiem tej części Europy, miejscem skupiającym różne rodzaje szkół”. Ponad sto lat wcześniej, bardzo trafnie określi to w swoich wspomnieniach znany poeta, absolwent Gimnazjum Karl Rudolf von Gottschall, który napisał, że miasto stało się „centrum inteligencji, którego światło promieniowało aż po lesiste brzegi jez. Śniardwy i do młodej twierdzy Boyen w Giżycku”.
Więcej o historii szkoły przeczytać można w książce „Rastenburg / Kętrzyn – dzieje miasta” wydanej w 2012r. Jej autorem jest Tadeusz Korowaj.
Opracowanie: Centrum Biblioteczno Kulturalne Powiatu Kętrzyńskiego